Vayetze
(En Hy Het Uitgegaan)
Dit wil voorkom asof aan Jakob (Ya’akov) toegekom het wat hy verdien het: Die bedrieër is toe self bedrieg. Dit is die standaardvertolking van hierdie Skrifgedeelte en sekerlik, met inagneming van Jakob se karakter, skyn dit geldig te wees. Die vraag ontstaan egter: het Laban (Lavan) doelbewus probeer om Jakob te kul of te bedrieg? Ek glo egter nie dit was die geval nie. Dit stel my na alle waarskynlikheid teenoor die meeste kommentaar - ten minste dié waarvan ek bewus is.
Genesis {29:25} "En die anderdagmôre — daar was dit Lea! Daarom het hy aan Laban gesê: Wat het u my nou aangedoen? Was ek nie vir Ragel by u in diens nie? Waarom het u my dan bedrieg?"
Dit is in hierdie gedeelte waar ons Jakob se ware hart sien. Bedrieërs verkeer altyd onder die indruk dat ander mense hulle probeer bedrieg. Dieselfde geld vir leuenaars: hulle dink altyd mense lieg vir hulle, leuenaars glo of vetrou niemand nie. Jakob was inderdaad ‘n bedrieër met die gevolg dat toe hy Lea in plaas van Ragel as vrou gekry het, hy dadelik gemeen het dat Laban hom bedrieg het, maar soos ek hier bo gesê het, glo ek nie dat dit die geval was nie. Laban se antwoord op Jakob se beskuldiging is wat my dit laat glo
Genesis {29: 26} "En Laban antwoord: Dit is hier by ons nie die gewoonte om die jongste voor die oudste weg te gee nie."
Dit was dus streeksgebruik en het moontlik reeds lank gegeld, dat die ouer dogter vóór ‘n jonger een moes trou. Aangesien huwelike altyd gebruiklik gereel was, sou dit ‘n baie eenvoudige praktyk gewees het om te volg. Laban spesifiseer dat dit die praktyk by hulle was; Dit was egter ‘n algemene gebruik tussen al die Midde-Oosterse volkere in Jakob se tyd. Nou sal julle moontlik kan redeneer dat Laban vir Jakob moes ingelig het dat hy eers met Lea móés trou voordat hy Ragel as vrou vir hom kon gee. Aangesien dit ‘n algemene praktyk in die hele Midde- Ooste was, meen ek dat hy onder geen verpligting was om dit na te kom nie. Jakob moes dit besef het! Is dit nie die geval dat bedrieërs uiteindelik hulself bedrieg nie?
Toe ek en my vrou aanvanklik Israel begin besoek het - jare voordat ons Aliyah gedoen het (daarheen verhuis het), het ons altyd ‘n voertuig gehuur om in die land rond te reis. Een jaar, terwyl ons met die hoofweg gereis het, is ons deur die polisie voorgekeer. Wat was my oortreding? Ek het bestuur sonder dat my hoofligte aangeskakel was. Dit was gedurende November en ek was nie vertroud met die Israeliese wetgewing nie wat vereis het dat alle voertuie se hoofligte bedags aangeskakel moes wees wanneer op die hoofweg gereis word. Hierdie wet het van November tot April gegeld. As toeris, was ek nie daarvan bewus nie. Alle voertuie in Kanada se hoofligte moes outomaties aangeskakel bly sodra die voertuig aangeskakel word, met die gevolg dat dit nooit eers by my opgekom het om te sorg dat die hoofligte aangeskakel moes word nie. Ofskoon die polisiebeampte verstaan het dat ek ‘n toeris was, het hy skynbaar nie veel omgegee nie - dit was slegs deur God se genade dat ek nie beboet is nie en kon ons ons reis voortsit. Nodeloos om te sê, was ek baie ontsteld dat die voertuigverhuuringsmaatskappy nagelaat het om my in te lig dat die hoofligte aangeskakel moes wees wanneer daar op die hoofweg gereis word. Ek was vanselfsprekend van plan om my misnoeë aan hulle te kenne te gee toe ek die voertuig terug besorg het, maar het toe besef dat die maatskappy eintlik onskuldig was. Nietemin moes hulle my vooraf gewaarsku het, maar dan sou hulle my oor al die dosyne verkeersreëls,- regulasies en - wette , wat aan Israel uniek is, moes ingelig het; Nee, dit was nie hulle verantwoordelikheid nie. Ek het ‘n voertuig in ‘n vreemde land gehuur en elke land beskik oor hulle besondere bestuurswette en - reëls. Dit was eintlik my verantwoordelikheid om, voordat ek ooit Kanada verlaat het, navorsing te doen oor welke wette en regulasies in Israel gegeld het sodat ek dit nie onwetend sou oortree nie. Na alles, is onkunde van die wet, geen geldige verdediging in enige land nie.
Jakob mag moontlik nie van dieselfde streek as sy oom Laban gewees het nie, maar hy was inderdaad Midde-Oosters en sou die gebruike van die land moes geken het. Onkunde van die wet is hoegenaamd geen verskoning nie! Jakob was nie bedrieg nie; die bedrieër het homself bedrieg!
Ons behoort almal daarvan bewus te wees te wees dat die name van die Bybel besonder veelbetekenend is. Heel dikwels dra die Bybelse name wat in verhale gebruik word, ‘n bykomende betekenisvolle boodskap van die verhaal. Dit is dus die geval met die verhaal van Jakob en Laban.
Geeneen, selfs nie in die Bybelse tye nie, sou hulle ‘n kind die die naam van ”slinks” of “berieër” (=Jakob) gegee het, wat Ragel wel gedoen het nie. Ons sien dieselfde met Naomi se twee seuns wat, volgens die boek Rut, voortydig oorlede is: Maglon wat “siekte” beteken en Giljon wat “uitwissing” beteken: beswaarlik name wat ‘n moeder haar kinders sou noem. Ook Abigail, koning dawid se vrou, se gewese man, is Nabal genoem, wat “skelm” beteken. Sou julle ooit kon dink om julle seuntjie “skelm” te noem? Dit is dus interessant hoe die verhaal van Jakob en Laban onderskeid gemaak het tussen die karaktereienskappe van dié twee manne deur die gebruik van letterlike name.
Ons het altyd geleer dat Jakob die slagoffer van die verhaal was: die een wat deur sy oom uitoorlê is , maar dit mag nie die geval in die oë van God wees nie. Soos ons weet, beteken Jakob “slinks” of “bedrieër”. Laban, aan die anderkant, beteken “wit”- ‘n simbool van eerlikheid en reinheid. Kan God ons hier iets meedeel deur die letterlike gebruik van hulle name? Ja; trouens Hy doen dit. Daar is ‘n ander sy, ‘n anderkant aan hierdie verhaal tussen Jakob en Laban; vir Laban betekenis gesien deur sý oë en deur die gebruike van sy tyd. Sy kant is verborge vir die ongeoefende oog, in die name van die karakters wat spesefiek deur die skrywer aan hulle gegee is; ‘n betekenis wat blyk wanneer ons hulle name met die lewe en gebruike, wat in die Bybelse tye beoefen is, kombineer.
Kom gou Jesus!
