✦

Vader van Gasvryheid

VaYera
(En Hy Het Verskyn)


Genesis/Bereshit {18:1} “Daarna het die HERE aan hom verskyn by die terpentynbome van Mamre terwyl hy by die ingang van die tent sit op die warmste van die dag. {18:2}  Toe hy sy oë opslaan en kyk, staan daar drie manne voor hom. En toe hy hulle sien, loop hy hulle tegemoet van die ingang van die tent af en buig hom na die aarde toe. {18:3}  En hy sê: My heer, as ek nou genade in u oë gevind het, gaan dan tog nie by u kneg verby nie. {18:4}  Laat hulle tog ‘n bietjie water bring, en was u voete, en lê en rus onder die boom. {18:5}  En laat ek ‘n stukkie brood gaan haal, en versterk u hart—daarna kan u verder gaan—want daarom het u by u kneg aangekom. En hulle antwoord: Doen soos u gesê het.”

Daar was al heelwat omstredenheid onder Joodse kommentators oor die feit of Abraham (Avraham) deur engele of deur God, vergesel deur twee engele, besoek is aldan nie. Indien daar nie spesifiek na die Here as “Adonai” verwys is nie, soos in vers drie hierbo, mag daar tog ‘n mate van geldigheid bestaan het in die aanspraak dat dit drie engele en nie God en twee engele was nie.

Die Tora was oorspronklik nie geskryf met vokaalpunte nie met die gevolg dat die woord “Adonai”, wat Here beteken, ook as “adonai”, wat “meneer” of “Heer” (laasgenoemde met ‘n kleinletter “h”) beteken, vertaal kon word. Die opvatting dat Abraham slegs engele ontmoet het, word egter bevraagteken deur die feit dat die openingsin van hierdie Skrifgedeelte begin met {18:1} “…het die Here aan hom verskyn by die eikebome van Mamre terwyl hy sit by die ingang van die tent op die warmste van die dag.”. Die woord “God” word hier in Hebreeus geskryf as “Jahwê”, wat die benaming vir God en nie vir ‘n engel is nie. Dieselfde benaming vir vir God (Jahwê) word, trouens, dwarsdeur die parasha aangetref.

Daar bestaan egter geen méér oortuigende bewys dat dit inderdaad God, in menslike gedaante, was wat Abraham gesien het nie, as die volgende vers uit ons parasha:

Genesis/Bereshit {19:24} “En die Here (Jahwê) het swawel en vuur oor Sodom en Gomora laat reën van die Here (Jahwê) uit die hemel,"

In hierdie vers sien ons nie slegs dat daar na Abraham se besoeker as die “Jahwê” verwys word nie, maar ons lees ook dat die God op die aarde swawel en vuur van die God in die hemel laat reën het.

Die volgende punt wat ek graag wil maak, betref dat Abraham deur sowel geleerdes as kommentators insgelyks beskou word as die vader van gasvryheid. Terwyl Abraham by die ingang van sy tent gesit het, word ons vertel dat hy reisigers in die verte gesien het. Waarskynlik onder die indruk dat hulle slegs sou verbygaan, het Abraham nie eenvoudig gestap om hulle te groet nie – ons word vertel dat hy gehardloop het om die vreemdelinge te groet en inderdaad een van hulle as God herken het. Hy het hulle genooi om by sy tent te vertoef en hulself te verfris. Ek is egter oortuig daarvan dat Abraham vanaf ‘n afstand nie geweet het wie die reisigers was nie maar toe hy naderkom, besef het wie hy sou onthaal.

Was dit vir Abraham ‘n toets? Het die reisigers bloot voorgegee dat hulle hom sou verbygaan? Ek glo persoonlik dat dit wel vir Abraham ‘n toets was. Indien Abraham nie opgestaan en gehardloop het om die reisigers te groet nie, sou hy seëninge verbeur het. Die feit dat hy by die ingang van sy tent gesit en kyk het vir moontlike verbygangers en toe hy hulle sien, opgestaan en hulle gaan groet het, vertel vir ons dat hy ongetwyfeld die benaming van vader van gasvryheid verdien.

Ek meen dat ons by Abraham ‘n les moet leer. Dikwels lyk dit asof God ver weg is en ons sal verbygaan, maar inderwaarheid wag Hy vir ons om na Hom toe te hardloop – nie te loop nie – om Hom te groet en Hom in ons lewens en ons huise binne te nooi sodat ons ook geseën mag word. ‘n Verdere les wat ons by Abraham móét leer, is om gasvryheid aan reisigers en vreemdelinge te betoon.

Hebreërs/Ivrim {13:2}“Vergeet die gasvryheid nie, want daardeur het sommige, sonder om dit te weet, engele as gaste geherberg.”

Kom gou Jesus!


Voorheen uitgegee: 2013-10-16




Profesie en Bespotting

VaYera
(En Hy Het Verskyn)


Genesis / Bereshit {18:9} “Toe sê hulle vir hom: Waar is Sara, u vrou? En hy antwoord: Daar in die tent. {18:10}  En Hy sê: Ek sal oor ‘n jaar sekerlik weer na jou toe kom—dan sal jou vrou Sara ‘n seun hê. En Sara het geluister by die ingang van die tent wat agter Hom was. {18:11}  Maar Abraham en Sara was oud, ver op hulle dae; dit het met Sara nie meer volgens die reël van die vroue gegaan nie. {18:12}  En Sara het by haarself gelag en gedink: Sal ek wellus hê nadat ek oud geword het en my heer oud is? {18:13}  Toe sê die HERE vir Abraham: Waarom het Sara daar gelag en gedink: Sou ek ook werklik baar nou dat ek oud geword het? {18:14}  Sou iets vir die HERE te wonderbaar wees? Hierdie tyd, oor ‘n jaar, sal Ek na jou terugkom, en Sara sal ‘n seun hê.”

Hierdie week se Parasha is so omvattend dat dit eintlik moeilik is om te besluit waarop om te fokus, maar onderwyl ek gebid het, het die Here hierdie vers aan my uitgewys:

Genesis / Bereshit {18:12} “En Sara het by haarself gelag en gedink: Sal ek wellus hê nadat ek oud geword het en my heer oud is? ”

Met al die belangrike dinge wat in hierdie parasha plaasvind (soos die verskyning van engele in menslike gedaante, die belofte van ‘n erfgenaam vir Abraham en die vernietiging van Sodom en Gomorra), is dit maklik om die baie persoonlike en subtiele interaksie tussen God, die Skepper van hemel en aarde, en Sarah, vrou van Abraham, mis te kyk.

Sarah, soos ons bewus is, was onvrugbaar; sy was reeds op ‘n gevorderde leeftyd, post menopousaal en verby die verwagting om kinders te hê. Dit is vandag in ons veronderstelde moderne, verligte en verdraagsame samelewing, moeilik en dikwels werklik pynlik sowel as beskamend om kinderloos te wees, maar destyds was dit uit-en-uit vernederend.

My eggenote en ek is kinderloos en ten spyte van die feit dat ons op grond daarvan die geleentheid gegun word om God te dien, sonder die verdeelde aandag om ‘n gesin groot te maak, was dit vir ons pynlik en het dit dikwels smart asook tot ons verdriet, bespotting meegebring – selfs deur lede van ons gemeente. Ek, as kinderlose, was by geleentheid gekorrigeer wanneer ek aan ouers leiding gegee het met betrekking tot die grootmaak van kinders. Daar is al selfs aan my gesê: “Dit is maklik vir jóú om te praat – jý het geen kinders nie!”. Diegene wat dit nie reguit aan my gesê het nie, het moontlik dieselfde mening gehuldig. My eggenote is ookal verkwalik oor haar kinderloosheid, gewoonlik uiters subtiel, maar nietemin spottenderwys. Ons kan albei daarvan getuig dat dit besonder pynlik is!

Stel julle dus voor hoedat Sarah moes gevoel het in ‘n tyd en samelewing wat nie so verlig en verdraagsaam soos ons s’n is nie; dit was trouens ‘n samelewing waarin ‘n kinderlose vrou verstoot en deur die ander vrouens as ‘n verworpeling behandel is.

Wat ek vreemd vind om te begryp is waarom Sarah op die drie besoekers (twee engele en God) reageer het deur te lag? Daar moes ongetwyfeld geweldige pyn in haar hart gewees het vanweë die swaarkry as gevolg van soveel jare se bespotting wat sy moes verduur het. ‘n Meer begryplike reaksie – na my mening – sou eerder ‘n hewige afkeer van die opmerkings van ‘n verdere drie onsensitiewe mense wees.

Ek het egter tot die gevolgtrekking gekom dat Sarah in werklikheid, om welke rede ookal, in haar binneste, hierdie besoekers geglo het. Dit sou die enigste verduideliking wees vir die feit dat sy gelag het. Dit was eerder ‘n reaksie van behoedsame hoop, wat haar teleurstelling, toe dit nie volgens haar tysberekening gerealiseer het nie, verduidelik sowel as haar begeerte om selfvervulling van hierdie profesie. Sy kon nie die pyn van verdere teleurstelling verduur nie. Erger nog, sy kon nie die blote gedagte verduur dat die profesie moontlik net nog ‘n bydrae was tot haar reeds té lange lys van bespottings..

Kom gou Jesus!


Voorheen uitgegee: 2010-10-23


Behoorlike Perspektief Maak Saak

VaYera

(En Hy het Verskyn)


Genesis / Bereshit {18:1} “Daarna het die HERE aan hom verskyn by die terpentynbome van Mamre terwyl hy by die ingang van die tent sit op die warmste van die dag. {18:2} Toe hy sy oë opslaan en kyk, staan daar drie manne voor hom. En toe hy hulle sien, loop hy hulle tegemoet van die ingang van die tent af en buig hom na die aarde toe. {18:3} En hy sê: My Heer, as ek nou genade in u oë gevind het, gaan dan tog nie by u kneg verby nie. {18:4} Laat hulle tog ‘n bietjie water bring, en was u voete, en lê en rus onder die boom. {18:5} En laat ek ‘n stukkie brood gaan haal, en versterk u hart—daarna kan u verder gaan—want daarom het u by u kneg aangekom. En hulle antwoord: Doen soos u gesê het.”

Daar was alreeds heelwat polemiek oor hierdie gedeelte, en dit handel in hoofsaak oor wáár om een nikkud (Hebreeusse vokaal- / klinkerpunt) te plaas. Christelike en Messiaanse vertalers plaas die vokaalpunt op één plek, terwyl Joodse vertalers dit elders plaas. Hierdie één vokaalpunt, hierdie één klein strepie deur Messiane of punt deur tradisionele Jode, verander die hele konteks van die gedeelte wat hierbo aangehaal word.

Eerstens, vir diegene wat nie die Hebreeuse taal of skryfwyse verstaan nie, vergun my om die volgende te verduidelik. Oorspronklik is Hebreeus sonder enige klinkers (soos Engelse klinkers: a, e, i, o, u) geskryf. Hebreeus destyds, soos nou ook, word slegs met konsonante geskryf. Daar is 22 konsonante in die Hebreeuse taal. Die oorspronklike Tora het geen klinkerpunte (nikkudot = meervoud van 'n nikkud) gehad nie, met die gevolg dat dit tot foutiewe vertalings gelei het, aangesien één vokaalpunt of strepie wat verkeerdelik geplaas is, die volle betekenis van 'n woord kan verander. Voordat julle egter begin twyfel oor die akkuraatheid van die Woord van God, onthou dat, in die meerderheid gevalle, dit nie 'n probleem sou wees nie, veral as 'n mens met die konteks vertroud is en die taal ken. Die vokaalpunte is eers tydens die vroeë Middeleeue bygevoeg ten einde die lees te vergemaklik en sodoende woorde en sinne te verstaan. Die mees algemeen gebruikte vokaalpunte, wat vandag nog gebruik word, het hul ontstaan te danke aan die Masorete van Tiberias, waarvandaan ons eie Masoretiese teks van die Tanach (Hebreeuse Geskrifte) kry. Maar, soos met enigiets waaorop die mens sy hande plaas, het die verklaring van die oorspronklike teks, deur die plasing van die vokaalpunte, onderhewig aan menslike foute en persoonlike vooroordele geword. Dit is wat die geval is met die voorafgaande teks. Die oorspronklike Hebreeuse woord, wat in hierdie gedeelte ter sprake is en die hele konteks asook begrip daarvan kan verander, is "Adonai". Dit kan deur die plasing van 'n verskillende vokaalpunt onder die "n", die woord "Adonai" (God of Here) verander na "adoni" (meneer of heer), Vanselfsprekend was juis dit die onderwerp van vele debatte deur die eeue heen. Het Abraham God inderdaad gegroet of was Hy net respekvol en dus die drie manne elk as "meneer" of "heer aangespreek? Soos ek voorheen gesê het, vertolk Joodse vertalers dit anders as die Christelike- en Messiaanse vertalers en dit is te verstaan. Was hierdie ontmoeting 'n Goddelike veskyning of nie? Die implikasies daarvan vir elke afsonderlike teologie, kan dus verreikend wees.

Kom ons beskou nou ons Skrifgedeelte meer in diepte en probeer op grond van die konteks van die betrokke vers, te bepaal wie het Abraham eintlik gegroet: God of die manne.

Meeste Joodse kommentare gebruik hierdie gedeelte om Abraham se gasvryheid aan te toon. Hy was immers besig om by die ingang van sy tent, te sit en ontspan, om vir verbygangers te wag sodat hy vir hulle op hul reis rus en voedsel kon aanbied. Dit, beweer dié kommentare, is die rede waarom hy so skielik opgespring en die drie manne gegroet het. Daar word dus geïmpliseer dat die woord "adonai", dus "menere of here" moet beteken, maar is dit die korrekte interpretasie van hierdie Skrifgedeelte? Deur op te spring om hierdie drie verbygangers te groet, draf Abraham, buig voor hulle neer en sê:"...as ek nou genade in u oë gevind het...".As hierdie sogenaamde drie "manne" volkome vreemdelinge was wat net verbygegaan het waarom het hy hulle nie slegs genooi om 'n rukkie by hom te rus en saam met hom te eet voordat hulle hul reis voortsit nie? "Genade in u oë vind" impliseer een of ander verhouding, wat kon impliseer dat Abraham besef het dat hy God groet. Deur die Skrifgedeelte so te vertolk, stem dit ook ooreen met die ander gedeeltes in hierdie Parasha.

Genesis / Bereshit {18:10} “En Hy sê: Ek sal oor ‘n jaar sekerlik weer na jou toe kom—dan sal jou vrou Sara ‘n seun hê. En Sara het geluister by die ingang van die tent wat agter Hom was.”

In hul gesprek met Abraham, maak een van die manne 'n ongelooflike profesie, wat die wêreldgebeure sal verander: die geboorte van Isak.

Genesis / Bereshit {18:22} “Toe het die manne daarvandaan weggedraai en na Sodom gegaan, maar Abraham het nog bly staan voor die aangesig van die HERE. {18:23} En Abraham het nader gekom en gesê: Sal U ook die regverdige saam met die goddelose ombring?”

Daar is geen twyfel oor hierdie teks, vokaalpunte of nie. Dit is duidelik geskryf dat Abraham besig was om te praat met God ("Yud Hay Vav Hay"), die God van hemel en aarde. Toevallig was God onderweg om Sodom en Gomorra te oordeel. Die enigste ander vraag, wat moontlik 'n skuiwergat in ons gevolgtrekking mag wees, is: Het God net skielik verskyn of was Hy al die tyd één van die drie? Aangesien die teks nie blyk om te dui op die eersgenoemde nie, moet laasgenoemde waar wees: Hy moes Een van die drie gewees het.

Ten slotte, maar hoegenaamd nie laaste van ons bewyse dat Abraham inderdaad besig was om God in menslike gestalte te groet nie, is die volgende Skrifgedeelte:

Genesis / Bereshit {18:16} “Toe staan die manne daarvandaan op, en hulle het gekyk na die kant van Sodom; en Abraham het saam met hulle gegaan om hulle weg te bring. {18:17} Daarop sê die HERE: Sal Ek vir Abraham verberg wat Ek gaan doen, {18:18} terwyl Abraham tog sekerlik ‘n groot en magtige nasie sal word en al die nasies van die aarde in hom geseën sal word? {18:19} Want Ek het hom verkies, dat hy aan sy kinders en sy huis ná hom bevel sou gee dat hulle die weg van die HERE moet hou om geregtigheid en reg te doen; sodat die HERE oor Abraham kan bring wat Hy oor hom gespreek het.”

Selfs al kom hierdie gedeelte vóór die één wat ek vroeër aangehaal het, het ek dit doelbewus daarna geplaas vanweë die implikasie wat dit inhou. Weereens, in Hebreeus, waar ons dit as God vertaal het, word dit as "Jahwe" geskryf, wat uitdruklik God is. Daar bestaan dus geen twyfel nie dat een van die drie sogenaamde "manne", vir wie Abraham gegroet het, inderdaad, 'n fisiese manifestasie van God (God in menslike gestalte) was.

Begryp julle wat die implikasie hier is? Jesus die Messias is God in menslike gestalte - iets wat die Judaisme ontken en verwerp. Verstaan julle dus waarom die Joodse vertalers die vokaalpunte in die Skrifgedeelte, wat ek aan die begin van hierdie kommentaar aangehaal, gemanipuleer het? Hulle beskerm eintlik hul anti-Messiaanse Joods, anti-Jesus-teologie!

Kom gou Jesus!


Voorheen uitgegee: 2009-11-07