Weeklikse Oordenkings

D’Var Torah

Oordele – Mishpatim

Eksodus / Shemot {23:1} “Jy mag geen valse gerug rondstrooi nie. Verbind jou nie met die skuldige om ‘n kwaadwillige getuie te wees nie. ”.

Ek verwys ons graag na ‘n gedeelte van die Skrif uit verlede week se parasha:

Eksodus / Shemot {20:16} “Jy mag geen valse getuienis teen jou naaste spreek nie. ”.

Die woord “vals” kan ook vertaal word as “verwaandheid” of “leeg”. Deur valse getuie af te lê, ongeag die motief daaragter, word bedoel om ‘n ander persoon deur dit wat gesê word of iets te doen, sonder grondige bewys of rede daarvoor, te beskuldig. Volgens die Bybel, moet getuies oor persoonlike, eerstehandse en regstreekse kennis oor die feit beskik, andersins kan hulle nie getuies wees nie. Dit bring ons by die onderwerp van kwaadspraak wat in die kategorie van verwaandheid of leë woorde val.

Kom ons kyk allereers wat onder die woord “kwaadspraak” (skinder) verstaan word. In die eerste plek is dit eenvoudig om te praat van iemand wat nie teenwoordig is nie wanneer inligting oor so ’n persoon oorgedra word, of dit nou waar is aldan nie. Ons bedoel nie altyd doelbewus om gemeen te wees wanneer ons iets van ‘n ander kwytraak nie; trouens meesal probeer ons slegs om waardevolle inligting deur te gee, wat nuttig mag wees om so ’n iemand te help. Kwaadspraak gaan egter nie bloot oor motief nie – dit kan ook “onbedoelde gevolge” inhou. Indien ‘n persoon benadeel word of ‘n ander persoon se opinie oor iemand anders negatief beïnvloed word deur wat ons van hom / haar sê, het ons hulle te na gekom en dít is kwaadspraak. Ons het met ander woorde sonder deernis iets van iemand gedeel of gesê en dit is onvanpas: dít is om kwaad te spreek.

Daar is minstens vier tipes kwaadspraak, wat ek graag wil behandel:

Die eerste is “gebabbel”. Dit is die tipe van kwaadspraak wat moontlik soos volg lui: “Het jy verneem dat so-en-so gaan verhuis?” Hierdie tipe storie betref altyd basiese inligting en is dikwels sonder skadelike gevolge. Dit bly egter ‘n gevaarlike element en ons moet versigtig wees met welke inligting ons aan ander meedeel omdat dit moontlik tot ernstige kwaadspraak kan lei.

Tweedens is daar “gebed”. Hierdie tipe kwaadspraak word heel onskuldig in ‘n gebed of gebedsversoek gemeld, maar mag miskien aangeleenthede oor iemand onthul wat tot kwaadspraak kan lei. Indien ons bid of vra vir gebed vir iemand wat nie teenwoordig is nie, moet ons vermy om die betrokkene openlik te identifiseer en uiters versigtig wees met hoe ons die gebed fraseer. Gebed is allereers daarop gemik om ons verhoudings met God te bou en ander mense op te hef om Sy koningkryk te bevorder. Derhalwe is die doel van gebed hoegenaamd nie om inligting te deel waarvan ander beslis nie hoef te weet nie. Ons moet dus persoonlike besonderhede ten alle koste vermy tensy die betrokkene oor wie dit gaan, toestemming daartoe verleen het om dit met ander te deel. Ons moet verder daarteen waak om nie net voldoende inligting te verstrek wat die indruk mag laat van: “Laat ons bid vir so-en-so wat aanhoudend hulle werk verloor nie” – dit is kwaadspraak. Dit sou beter gewees het om te sê: “so-en-so soek werk – laat ons vir hulle bid.”. Dit sou selfs beter wees, om na die betrokkenes te gaan om hulle te bemoedig en privaat saam met hulle te bid.

Derdens, is “nuusberigte” – ‘n tipe kwaadspraak wat inligting deel, wat mense moontlik daartoe mag lei om hul optrede of oordeel oor ‘n ander persoon te baseer op dit wat ons met hulle gedeel het. Opmerkings soos: “Het julle gehoor dat so-en-so se ouers weer rusiemaak?” of “So-en-so verkeer in ‘n slegte bui en dit is raadsaam om hulle te vermy.”.

Daar is maar ‘n geringe onderskeid tussen kwaadspraak en opbouende kritiek. Eersgenoemde gee aanleiding tot die eskalasie van ‘n probleem; dit neig tot subjektiwiteit, veroorsaak verdeeldheid onder mense en is nie gegrond op eerstehandse toestemming om sodanige inligting te verstrek nie. Let wel: ek sê toestemming tot sodanige inligting. Ons behoort vooraf toestemming te verkry alvorens ons enigiets aangaande ‘n ander persoon verstrek. Opbouende geselskap het ten doel om ‘n persoon op te hef en laat groei asook verbetering aan te moedig; dit is objektief, gegrond op feite en word met die nodige toestemming gedeel ten einde positiewe verandering mee te bring.

In die vierde plek is daar beswaddering (laster). Hierdie tipe van kwaadspraak is om iets te vertel of herhaal wat moontlik waar of onwaar is. Heel dikwels doen mense dit om hulleself te verhef deur die betrokkene te verneder. Laster impliseer dikwels ‘n gerug oor mense wat nie altyd op feite gegrond is nie. Dit kan ook aanmatigend wees om iemand se voornemens te bevraagteken, terwyl persoonlike innerlike voornemens slegs aan God bekend is.

Die satan beoog verdeeldheid tussen gelowiges en besef dat hy oneindige skade deur die ongebreidelde gebruik van die tong kan teweegbring. Hy hoef ons nie dood of slegs siek te maak nie: al wat hy hoef te doen is om ons kwaadwilliglik van ander te laat praat in hulle afwesigheid. Daardeur sal hy daarin slaag om die eenheid, waarvoor Jesus die Messias Sy bloed uitgestort het om juis dít te koop, vernietig.

Ons kan gewoonlik onderskei wanneer iets wat ons verneem, op kwaadspraak sal uitloop indien die gesprek met “Net tussen jou en my…” begin. Dit behoort die waarskuwingsteken te wees dat dit wat jy gaan verneem, jou verstand gaan vergiftig ten opsigte van iemand wat nie dáár is om hom -/ haarself te verdedig nie. Of ons mag moontlik hoor: “Ek vertel jou dit omdat jy dit behoort te weet,” of “”Ek deel dit met jou omdat ek diep besorg is oor die situasie.”. Daardie persoon mag jou iets vertel wat op die waarheid gegrond is, maar jy uiteindelik uitgelok sal word tot ‘n kritiese evaluasie van die persoon ter sprake en dit is onmiskenbaar kwaadspraak.

Voordat jy ‘n storie herhaal, vra jouself die volgende vrae af: Is dit waar en indien wel, onskadelik? Selfs indien dit onskadelik blyk te wees, is dit inspirerend? Indien wel inspirerend, is dit werklik nodig? Indien werklik nodig, is dit welmenend en indien wel, is die betrokkene teenwoordig om te hoor wat jy van hom / haar sê, sodat hulle kommentaar daarop kan lewer en hulself desnoods verdedig? Sou die antwoord op hierdie vrae telkens “nee” wees, moet dit dan nie met ander deel of herhaal nie, want dit is kwaadspraak!

Speuke / Mishlei {11:13} “Die wat met kwaadsprekery omgaan, maak ‘n geheim openbaar, maar hy wat betroubaar is van gees, bedek ‘n saak. ”.

Congregation Melech Yisrael alle regte voorbehou

D’var Torah

Mishpatim

Eksodus / Shemot 21:1 – 24:18; 30:11 – 16

Jeremia / Yermiyahu 34:8 – 34:22; 33:25 – 33:26

Matthéüs / Mattityahu 5:38 – 42

Eksodus / Shemot {23:20} “Kyk, Ek stuur ‘n Engel voor jou uit om jou op die pad te bewaar en om jou na die plek te bring wat Ek gereedgemaak het. {23:21} Neem jou in ag vir Hom en luister na sy stem; wees nie wederstrewig teen Hom nie; want Hy sal julle oortreding nie vergewe nie, want my Naam is in Hom. {23:22} Maar as jy terdeë na sy stem luister en alles doen wat Ek sal sê, sal Ek die vyand van jou vyande en die teëstander van jou teëstanders wees. {23:23} Want my Engel sal voor jou uit gaan en jou bring na die Amoriete en Hetiete en Feresiete en Kanaäniete, Hewiete en Jebusiete; en Ek sal hulle vernietig. {23:24} Jy mag jou voor hulle gode nie neerbuig en hulle nie dien nie, ook mag jy nie doen na hulle werke nie; maar jy moet hulle heeltemal afbreek en hulle klippilare kort en klein slaan. {23:25} En julle moet die HERE julle God dien; dan sal Hy jou brood en jou water seën, en Ek sal siektes uit jou midde verwyder. {23:26} Daar sal geen misdragtige of onvrugbare in jou land wees nie. Ek sal die getal van jou dae vol maak. {23:27} Ek sal my skrik voor jou uit stuur en elke volk waarby jy kom, in verwarring bring. En Ek sal al jou vyande vir jou laat vlug. ”.

Israel het tot op hede nog vyande. Selfs daardie lande wat al vredesooreenkomste met hom aangegaan het – soos Egipte en Jordanië – tree eerder as vyande op as vredesgenote.

In die bovermelde Skrifgedeelte, geneem uit hierdie week se parasha, deel God mee dat Israel se vyande ook sy vyande sal wees; trouens, indien ons tot aan die einde van die Bybel lees, vind ons dat God al Israel se vyande verslaan, deur hulle in oorloë dood te maak totdat hulle bloed so hoog as ‘n perd se toom gevloei het – dit kon drie voet (0,9 m) hoog of hoër gewees het.

Ons het almal vyande – selfs ook ek! Dit is mense wat my graag sou wou sien faal en my selfs leed toewens. As gelowige in Jesus die Messias en ‘n kind van die Lewende God, glo ek dat, soos in die geval van Israel, my vyande ook vyande van God is. Niemand hou van vyande nie, veral diegene wat ‘n mens teëspoed toewens nie. Desnieteenstaande ontvang ons hierdie Bybelse opdrag van Jesus:

Matthéüs / Mattityahu {5:43} “Julle het gehoor dat daar gesê is: Jy moet jou naaste liefhê en jou vyand moet jy haat. {5:44} Maar Ek sê vir julle: Julle moet jul vyande liefhê; seën die wat vir julle vervloek, doen goed aan die wat vir julle haat, en bid vir die wat julle beledig en julle vervolg; ”.

Die Tanach (Hebreeuse Skrif) leer ons om ons naaste (Levitikus / Vayikra {19:18}) lief te hê. Met verloop van jare, het godsdienstige hiërargie hierdie Skrifgedeelte korrup gemaak deur die byvoeging: “…en haat jou vyand.”. In die voorafgaande Skrifgedeelte het Jesus egter die betrokke gedeelte tot die oorspronklike bedoelings verander.

Lukas / Uri {6:27} “Maar Ek sê vir julle wat luister: Julle moet jul vyande liefhê en goed doen aan die wat vir julle haat. {6:28} Seën die wat vir julle vervloek, en bid vir die wat julle beledig.”.

Die vraag ontstaan dus, dat as in die gedeelte hierbo uit parasha Mishpatim geneem, God sê Hy is ‘n vyand vir ons vyande, hoe versoen ons dit met wat Jesus sê aangaande liefde vir ons vyand? Weerspreek Vader en Seun mekaar dan?

Die verklaring om te begryp wat Jesus ons leer en wat God in ons Skrifgedeelte sê, sentreer eintlik om die woord “haat”. Wanneer God na Homself verwys as ‘n vyand vir Israel se vyande, bedoel Hy dit in die sin van oorlog. In enige oorlog waarin Israel teen sy vyande betrokke sou raak, sal Hy ‘n vyand vir hulle vyande wees, met ander woorde: Hy sal aan Israel se kant wees en die vyand in oorlog verslaan. Jesus verwys egter nie na oorlog of die verslaan van ‘n oorlogsvyand nie – Hy praat spesifiek van moord. Om iemand dus te haat, is om in jou gedagte moord te pleeg.

Matthéüs / Mattityahu {5:21} “Julle het gehoor dat aan die mense van die ou tyd gesê is: Jy mag nie doodslaan nie, maar elkeen wat doodslaan, moet verantwoording doen voor die gereg. {5:22} Maar Ek sê vir julle dat elkeen wat vir sy broeder sonder rede kwaad is, verantwoording moet doen voor die gereg; en elkeen wat vir sy broeder sê: Raka! moet verantwoording doen voor die Groot Raad; en elkeen wat sê: Jou dwaas! moet verantwoording doen in die helse vuur.”.

Moord is ‘n halsmisdaad, teenoor die doodmaak van ‘n persoon in ‘n oorlogsituasie. Ons moet dus ons vyand liefhê sodat ons nie aan die sonde van moord skuldig is nie.

Congregation Melech Yisrael alle regte voorbehou

Vermy kwaadspraak

Ons het almal vyande